کانون سردفتران و دفتریاران

جمعه, 31 فروردين 1397

 

آدرس كانال ما در تلگرام
@notary_ir

صفحه ما در اينستاگرام
notary.ir

صفحه ما در سايت آپارات

سخن روز؛ آمایش سرزمین؛ ما کجا ایستاده‌ایم

سخن روز
آمایش سرزمین؛
ما کجا ایستاده‌ایم
وضعیت اقتصادی دفاتر اسناد رسمی در همه احوال و شرایط وابستگی تمام به اوضاع اقتصادی کشور داشته و دارد. اما آنچه به رونق اقتصادی و رشد و توسعه می‌انجامد الزاماً اجرای دقیق و به موقع قوانین و مقررات خصوصاً قوانین برنامه و بودجه سالیانه و بلندمدت کشور است که هرچه صحیح‌تر طبق زمان‌بندی مشخص به انجام برسد، حرکت رو به جلو و رو به رشد هر سازمان اقتصادی‌ـ‌اجتماعی یا اقتصادی‌ـ‌فرهنگی سریع‌تر ممکن و اجرایی می‌شود. آمایش سرزمین نقطه عطف فعالیت اجتماعی‌ـ‌اقتصادی دفاتر اسناد رسمی است که می‌تواند در تدوین نظام جامع سردفتری ایران به نسل‌های بعدی کمک شایانی نماید و تثبیت حقوق و مالکیت و اسناد مردم و دولت‌ها را به نحو قابل توجهی بهبود بخشد.
1 ـ آمایش در لغت به معنای آماده کردن و از مصدر آمادن یعنی آماده ساختن، مهیا‌کردن، فراهم کردن و آماده شدن، مهیا شدن و ساختن و آراستن است. آمادگی، آماده‌باش و آماده واژگانی است از همین مصدر.
آمادگی؛ دوره آموزشی قبل از کلاس اول دبستان که در آن، کودک آماده رفتن به دبستان می‌شود.
آماده‌باش؛ قرار گرفتن در وضعیت مناسب برای رویارویی با خطر یا مقابله با حریف (جنگی یا ورزشی).
آماده؛ دارای وضع و کیفیت مناسب برای انجام دادن کاری یا پذیرفتن امری.1
2 ـ در همین ابتدا سؤالاتی اساسی و جدی مطرح می‌شود و از آن جمله این که؛
ـ آیا قبل از ابلاغ حکم سردفتری و تأسیس دفترخانه، متقاضی سردفتری دوره‌های لازم و کافی جهت آموزش این حرفه خطیر و مسؤولیت آفرین را زیرعنوان «کارآموزی» می‌گذراند! و با «آمادگی» کامل و از سر اشتیاق این سمت و شغل پرخطر را می‌پذیرد؟
ـ آیا دفاتر اساساً ضرورت دارد در حالت «آماده باش» فعالیت کنند، نه در بحران‌ها و زمان‌های غیرعادی و فوق‌العاده که در همین وضعیت فعلی. مثلاً آیا در صورت پذیرش ایران به عضویت سازمان جهانی تجارت (WTO) ضرورت ندارد که دفاتر اسناد رسمی، قبل، حین یا پس از آن به حالت آماده‌باش باشند؟
ـ در عادی‌ترین وضعیت، چند درصد دفاتر از هر حیث «آماده» پذیرش و اجرای مسائل جدید و پیش رو هستند مانند کاداستر، اسناد الکترونیکی، امضای دیجیتال و...
ـ ما کجا ایستاده‌ایم؟
3 ـ توسعه پایدار، توسعه انسانی، ظرفیت برد یا حداکثر ظرفیت بهره‌وری، منابع طبیعی، اکوسیستم، آلودگی، انرژی، جنگل، مرتع، استعداد اراضی، املاک، محیط زیست، زیست‌بوم، تنوع زیستی، عمران منطقه‌ای، زندگی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی؛ روستایی یا شهری (و عشایری در ایران)، تقسیم عادلانه منابع، غنی، فقیر، متوسط، محروم، شاخص‌کمی و کیفی، جغرافیای فرهنگی، زبان، دین، نژاد، تاریخ، قومیت، باورها، دانش و فنون، وجدان، خردجمعی، خودآگاهی، خودیابی، هویت، هویت محلی، هویت بومی، هویت ملی، سازمان‌دهی فضایی، عدالت محوری، محرومیت زدایی، انسجام، همبستگی، توسعه‌اجتماعی، سازمان‌های غیردولتی (NGO)، رسانه‌ها، گردشگری، نهادهای فرهنگی و معنوی، سیاستگذاری، خط مشی، بودجه، برنامه‌ریزی، استراتژی ملی و فراملی، برنامه پنجساله، سند چشم‌انداز،... و توسعه.
4 ـ مفاهیمی همچون ترقی، تحول، رشد، پیشرفت و گسترش، در حقیقت، گرچه حرکت رو به جلو جامعه و تغییر شرایط و اوضاع را می‌رساند لیکن واژه «توسعه» از معنایی وسیع‌تر برخوردار است. توسعه در مفهوم اقتصادی، حرکت به سمت بهبودی و تغییر شرایط از وضع کنونی به شرایط و اوضاع و احوال مطلوب‌تر و البته آرمان‌گرایانه است. رشد اقتصادی معادل نزدیک توسعه است که دیگر اکنون در ادبیات سایر شاخه‌های علوم نفوذ مفهومی پیدا کرده است؛ توسعه سیاسی، توسعه فرهنگی، توسعه اجتماعی و...
اجرای دقیق برنامه‌ریزی‌های کوتاه مدت، میان‌مدت و بلندمدت در اکثر کشورهای پیشرفته امروزی، اقتصاددانان و سیاستگذاران را بر آن داشت تا بهره‌وری را به حداکثر برسانند. چرا که برنامه‌ریزی‌های مقطعی، منابع و امکانات را به گروه‌های خاص اجتماعی تخصیص می‌داد و سرمایه‌گذاری‌ها عمدتاً بیشترین منافع اجتماعی را در‌بر‌نداشت. اما اکنون برنامه‌ریزی فضایی تلاشی است در جهت تعیین و تخصیص منابع (اعم از انسان، طبیعت، انرژی، کار و فعالیت و...) به مکان‌ها و مناطق. برنامه‌ریزی فضایی این امکان را می‌دهد که افراد نیازمند مستقر در همان مناطق که فعالیت تولیدی دارند از نتیجه کار و تلاش خود به نحو مطلوبی بهره ببرند، بیشترین منافع اجتماعی را داشته باشند، کاهش سطح درآمدی داشته باشند و از همه مهم‌تر تحقق برنامه‌های توسعه منطقه‌ای بهتر و دقیق‌تر ممکن شود. این نگرش توسعه، شرایط لازم را برای همه افراد جامعه، صرف‌نظر از اینکه در کدام استان، شهرستان، شهر، بخش، روستا یا آبادی است، در همه ابعاد تعالی مادی و معنوی فراهم می‌سازد.
فراتر از این مفهوم، آمایش و آمایش سرزمین است.
5 ـ و اما آمایش در اصطلاح؛ آمایش که واژه‌ای تازه و نام آشنا در اقتصاد ما و فرهنگ اقتصادی ایران است، متأسفانه، هنوز در برنامه‌ها و استراتژی‌های ملی و فراملی دولت‌ها کمتر دیده می‌شود یا به هر حال، تازگی آن آشکار است.
بهترین نوع توزیع جغرافیایی فعالیت‌های اقتصادی با عنایت به منابع را «آمایش» گویند. در این مختصر تعریف، منظور از منابع، انسان، طبیعت و فعالیت و خدمات است که منابع انسانی و طبیعی به بشر ارزانی می‌کند.
در بیان مفهوم آمایش، مکان‌گرایی خاصی دیده می‌شود. از همین رو، واژه سرزمین را به دنبال خود یدک می‌کشد. و منظور از آمایش سرزمین، رسیدن به مطلوب‌ترین توزیع ممکن جمعیت با بهترین شکل توزیع فعالیت‌های اقتصادی‌ـ‌اجتماعی در پهنه سرزمین است. اگر سرزمین را ایران در نظر بگیریم، خواهیم داشت؛ رسیدن به مطلوب‌ترین توزیع ممکن جمعیت با بهترین شکل توزیع فعالیت‌های اقتصادی ـ اجتماعی در پهنه ایران‌زمین، آمایش سرزمین ایران است. به طوری که استان‌های کشورمان به سه سطح غیرمحروم (دارای امکانات) مانند تهران، قم، سمنان، یزد، کرمان، اصفهان، مازندران، گلستان، آذربایجان شرقی و گیلان؛ متوسط یا نیمه برخوردار (دارای امکانات محدود) مانند خراسان رضوی، خراسان شمالی، زنجان، قزوین، چهارمحال و بختیاری، اردبیل، مرکزی، فارس، همدان و آذربایجان غربی و گروه سوم، استان‌های محروم (محروم از امکانات) مانند کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، بوشهر، هرمزگان، کردستان، کرمانشاه، لرستان، ایلام، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی از نقطه نظر جغرافیای اقتصادی تقسیم می‌شوند.
همان‌طور که ملاحظه می‌شود جغرافیای اقتصادی سرزمین ما به سه بخش عمده دارای امکانات (10 استان)، دارای امکانات محدود (10 استان) و محروم از امکانات (10‌استان) تقسیم شده است. این در حالی است که از نظر جغرافیای طبیعی و مخصوصاً جغرافیای فرهنگی بر استان‌های گروه سوم محدودیت یا محرومیت غیرمتعارف و غیراصولی تحمیل شده و برنامه‌های پنجساله توسعه اثر جدی بر این مناطق نداشته است.
6 ـ برنامه‌های پنجساله توسعه که از سال 1327 تاکنون از هشت برنامه، چهار برنامه آن دستاورد اقتصادی پس از پیروزی انقلاب است، همواره گامی به پیش و در جهت توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور بوده و هست لیکن آنچه در وهله اول بررسی برنامه‌ها به ذهن متبادر می‌شود شاید دور شدن از هدف و سیاست اقتصادی برنامه‌های پنجساله است. چشم‌اندازها روشن نیست و معلوم نیست چرا رونق اقتصادی به کندی و کاملاً نامحسوس است. در دنیایی که همه کشورها به جهانی شدن و به دنبال جهانی شدن اقتصاد بازار آزاد هستند، ما حتی بخشی و استانی و منطقه‌ای هم عمل نکرده‌ایم.
7 ـ با آوردن مثالی ضرورت توجه به آمایش سرزمین تبیین می‌شود؛ از نظر تولید در سال 1900 م. برای تأمین زندگی هر فرد متوسط در جهان 3 هکتار زمین می‌رسید که در سال 1995 هرچند به نصف کاهش پیدا کرد و از این 5/1 هکتار فقط 25/0 هکتار زمین قابل کشاورزی است اما سهم هر آمریکایی 4 هکتار و هر هندی 4/0 هکتار است چرا که با این نگره اقتصادی انبارهایی در نقاط مختلف جهان دیده می‌شود: جنوب آمریکای شمالی، انبار پنبه جهان؛ هندوستان و چین، انبار چای جهان؛ حوزه مدیترانه، انبار میوه‌جات جهان؛ استرالیا، انبار گوشت و دامپروری جهان؛ آفریقای جنوبی، انبار طلا و الماس جهان و بالاخره کانادا و آمریکا، انبار غله جهان. در این میان، گفتنی است هر سال 6 میلیون هکتار تخریب زمین، 15 میلیون هکتار تخریب جنگل و 26 میلیون تن جابه‌جایی خاک در جهان رخ می‌دهد.
می‌بینیم که آمایش سرزمین، جغرافیای اقتصادی منطقه‌ای و حتی ناحیه‌ای ایجاد کرده اما سؤال این است که سهم ما در تخریب طبیعت و بهره‌برداری از منابع چقدر است؟ و به طور ویژه منابع انسانی و توسعه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در زندگی شهری، روستایی و عشایری (ویژه سرزمین‌مان ایران) از چه جایگاهی برخوردار است؟
8 ـ دفاتر اسناد رسمی در کجای برنامه‌های پنجساله توسعه اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی کشور یا سند چشم‌انداز بیست ساله نقش آفرینی می‌کنند.
9 ـ مثلاً در خصوص طرح ملی کاداستر که به منظور مدیریت زمین، تسریع امور شهروندان، نظام جامع دولت الکترونیک، حذف کاغذبازی اداری، سامانه اطلاعات جغرافیایی شهری، شفاف‌سازی ضوابط و مقررات ثبتی و شهرداری و ارتقای همگرایی و مشارکت دو نهاد شهروند‌محور در اسفندماه 1387 بین سازمان ثبت و شهرداری توافقنامه‌ای امضا شد اما آیا این طرح و طرح‌هایی از این نوع در آمایش سرزمین و فرایندهای تصمیم‌گیری کلان و برنامه‌های بلندمدت و میان مدت و کوتاه مدت به طور متمرکز کارشناسی می‌شود.
10 ـ مهم‌ترین نکته در آمایش سرزمین آن است که بدانیم در کدام نقطه جغرافیای اقتصادی ایستاده‌ایم تا با برنامه‌ریزی‌های فضایی و غیر آن بتوانیم به نقطه مطلوب و مطلوب‌ترین توزیع ممکن جمعیت با بهترین شکل توزیع فعالیت اقتصادی‌ـ‌اجتماعی دفاتر اسناد رسمی در پهنه سرزمین ایران برسیم.
از عضویت ایران به سازمان جهانی تجارت گرفته تا تنظیم و ثبت یک سند در برگ A4 یا صدور سند الکترونیک و امضای دیجیتال، جملگی باید در روش و عملکرد دفاتر دیده شود و سردفتر را طبق مقررات و قوانین با توجه به طرح آمایش سرزمین به نقطه ایده‌آل و آرمانی رهنمون سازد.
امید که دفاتر اسناد رسمی در برنامه‌های پنجساله پنجم، سند چشم‌انداز بیست ساله کشور و دیگر برنامه‌های بلندمدت اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جایگاهی ویژه یابد و بر همین اساس نظام جامع سردفتری ایران به طور چشمگیری شکل اجرایی به خود بگیرد.
 
رضا تاجگر
مشاور مدیرمسؤول و دبیر هیئت تحریریه


1. انوری، حسن، فرهنگ روز سخن، انتشارات سخن، تهران، 1383، ص. 26.